1. Anasayfa
  2. Tarih

Selçukluları Yıkıma Sürükleyen Savaş: 1243 Kösedağ Savaşı

Kösedağ savaşı, 3 Temmuz 1243 tarihinde Anadolu Selçuklu Devleti ile Moğollar arasında gerçekleşmiştir. Kösedağ savaşı, Türk tarihi için önemli olan savaşlar arasında yer almaktadır.

Selçukluları Yıkıma Sürükleyen Savaş: 1243 Kösedağ Savaşı
Selçukluları Yıkıma Sürükleyen Savaş: 1243 Kösedağ Savaşı

Muharebe Öncesi Yaşananlar ve Yaklaşan Moğol Tehdidi

Cengiz Han önderliğinde kurulan Moğol İmparatorluğu 1206 yılından beri batıya doğru ilerleyerek topraklarını genişletmekteydi. Moğollar ele geçirdikleri her ülkede yağma ve yıkımlar yapmaktaydılar. Müslümanların Moğollarla olan ilk savaşı İndus Muharebesidir. Bu muharebede Harezmşahları yenen ve yıkılma dönemine sokan Moğollar Anadolu sınırlarına kadar geldiler.

Cengiz Han 1227 yılında öldükten sonra yerine oğlu Ögeday geçti. Ögeday başa geçtikten sonra ilk iş olarak yarım kalan Harezm fethini tamamladı ve bölgeyi tamamen ele geçirdi. Anadolu’ya göç etmek zorunda kalan Harezm’ler, Selçuklularla Yassıçemen savaşında karşı karşıya geldiler ve savaşı kaybederek yıkıldılar. Harezmlerin ortadan kalkması Moğollarla Selçukluları sınır komşusu yaptı. Artık Selçuklu Devletinin daha dikkatli olması gerekmekteydi.

Ögeday Han bölgeye geldikten sonra keşif birliklerine bölgeyi incelemelerini emretti. Selçuklu Sultanı Alaeddin Keykubat, Moğollarla herhangi bir çatışma yaşamamak için üstün bir çaba göstermiştir. Alaeddin Keykubat zamanı Selçuklunun en parlak dönemi olarak adlandırılmaktadır. Fakat Sultan Alaeddin’in Kösedağ savaşından 6 yıl önce hayatını kaybetmesi onun bütün çabalarını yok etmiştir. Sultan Alaeddin vefat ettikten sonra yerine içkici ve eğlence düşkünü oğlu 2. Gıyasettin Keyhüsrev geçmiştir.

Gıyasettin’in tahta çıkması bütün dengeleri alt üst etmişti. Moğollar, Sultan Alaeddin’e karşı yürüttükleri politikaları genç Sultan’a karşı uygulamadılar. Sultan’ın tecrübesiz ve askeriyeden anlamayan biri olması Moğolların işini kolaylaştırmıştı. Gıyasettin’in devlet işleriyle ilgilenmemesini fırsat bilen Sadettin Köpek yönetimi ele geçirmiştir. Yönetimi fiilen eline alan Sadettin Köpek, yönetim kadrolarında büyük değişiklikler yaparak kendine bağlı adamları yönetimde söz sahibi yapmıştır.

Kösedağ Savaşı Nasıl Gerçekleşti?

Moğolların Anadolu fethini gerçekleştirebilmek için belirledikleri komutan Çormagon Noyan’dı. Fakat Çormagon Noyan’ın 1241 yılında Azerbaycan’da felç geçirmesi üzerine yerine Baycu Noyan atandı. Baycu Noyan’ın emri altında 4 tümenlik 40.000 kişiden oluşan bir birlik bulunmaktaydı. Moğolların ilk hedefi Erzurum’u ele geçirmekti. Bunun için harekete geçtiler Erzurum’a girmeyi başardılar.

Erzurum düştükten sonra Sultan Gıyasettin, devletin bütün üst düzey komutanlarını 2.başkent sayılan Kayseri’de topladı ve bir plan hazırladı. Bu plana göre Kilikya Ermeni Krallığına, İznik İmparatorluğuna, Artuklu Beylerine ve Eyyubilere elçiler göndererek onlardan yardım istedi. Selçuklunun savaştaki asker sayısı 100.000 civarındaydı.

Moğol ordusunda ise yaklaşık 50.000 kişilik bir kuvvet olduğu dönemin kaynaklarında yazmaktadır. Moğol ordusunda Nahcıvan ve Tebriz’den gelen askerler de bulunmaktaydı. Baycu Noyan Gürcü ve Ermeni Prensliklerin askerlerini de ordusuna kattı ve Anadolu’ya doğru harekete geçti. Moğollar, İç Anadolu’ya doğru ilerlerken Sultan Gıyasettin 20.000 kişilik bir öncü birliği tayin etti.

Bu ordunun içinde 2-3 bin kişilik paralı Frank askerleri de bulunmaktadır. Ayrıca bu askerler Halep’ten gelmiştir. Osman Turan ve İbn Bibi gibi kişilerin aktardığına göre 2 ordu 3 Temmuz 1243 tarihinde karşı karşıya gelmiştir.  Moğol ordusu Baycu Noyan önderliğinde Sivas mevkiinde bir ordugâh kurmuştur. Selçuklu askerleri ise dağ geçidinden düşmanın bulunduğu ovaya inmeye çalışmıştır.

Ordular karşılaştığı zaman Selçuklu askerleri dinlenecek, mevzi alacak ve saf tutacak zamanı bulamamıştır. Baycu Noyan ise askerlerini hemen düzenlemeyi başarmıştır. Buna rağmen muharebenin başlarında Selçuklular üstün gelmiştir. Selçuklu ordusunu deneyimsiz komutanlar yönetmekteydi ve bir an savaşı kazandıklarını sanmışlardı. Fakat arka tarafta mevzi almış Moğol okçuları ortaya çıkınca neye uğradıklarını şaşırdılar.

Okçular, Selçuklu askerlerinin büyük bir kısmını birkaç saat içerisinde öldürmeyi başarmıştır. Bu zaferden sonra Noyan Azerbaycan’a dönmüştür. Selçuklu Veziri Mühezzibüddin Ali de onun peşinden gitmiş ve barış anlaşması yapmaya çalışmıştır. Savaştan sonra bölgedeki komutanlardan Nasuheddin Farsi, Sultan Gıyasettin’e saygısızca davranarak Halep’e geri dönmüştür. Sultan ise ailesinin güvenliği için onları Tokat’a göndermiştir.

Kösedağ Savaşının Sonuçları

Baycu Noyan Azerbaycan’dan döndükten sonra Kösedağ’da boş bir karargâh bulmuş ve orada konaklamıştır. Hazırlıklarını yaptıktan sonra ise savunmasız kalan Sivas ve Kayseri şehirlerini ele geçirmiştir. Selçuklu Sultan’ı ise önce Tokat’a, oradan da Konya üzerinden Ege bölgesine kadar geri çekilmiştir.

Noyan, Sivas’ı ele geçirdikten sonra 100.000 nüfuslu bu şehirde 3 gün boyunca yağmalar yapmış fakat halktan kimseye zarar vermemiştir. Moğollar, Kayseri’ye girdikten sonra halkın bir kısmı panikle Halep’e kaçmıştır. Şehirde kalan halk ise Ahilerin önderliğinde bir süre şehri muhafaza etmiş fakat en sonunda teslim olmak zorunda kalmıştır. Benzer durumlar Erzurum’da da yaşanmıştır.

Anadolu’daki işlerini bitiren Baycu Noyan, dönüş yolunda Erzincan üzerinden geçmiş ve buradaki halka haraç verilmesi karşılığında şehri kuşatmayacağını söylemiştir. Fakat halk ve şehrin ileri gelenleri bunu kabul etmeyince Erzincan’da düşman işgaline uğramıştır. Moğollar sonrasında tekrardan Azerbaycan’daki ana merkezlerine dönmüşlerdir.

Moğollar, Mugan Ovasına geçtikten sonra da yapılan anlaşma gereğince Anadolu Selçuklu Devleti, Moğol hâkimiyetine girmiştir. Bunun dışında Selçuklular her yıl Moğollara 3,6 milyon dirhem, 1000 deve, 1000 sığır, 10.000 koyun ve değerli hediyeler vermek zorunda kalmıştır. Bu anlaşmadan sonra Anadolu’da 2.beylikler dönemi başlamıştır.

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir